Қуръонни тушунишда ва унинг номидан сўзлашда қуйидаги шартларга қатъий амал қилиш зарур:
Тўлиқлик ва бирликда тушуниш:
Қуръонни фақатгина бир оятини ажратиб олиб, унга асосланиб ҳукм чиқариш мумкин эмас. Қуръон бир бутун китоб бўлиб, оятлар бир-бирини тўлдиради ва изоҳлайди. Бир мавзуга оид барча оятларни йиғиб, уларни ўзаро боғлаб, кенг қамровли тушунчага эга бўлиш лозим.
Тадаббур (чуқур мушоҳада):
"Қуръонни тадаббур ила ўйлаб кўрмасларми?" оятида таъкидланганидек, Қуръонни шунчаки ўқиб ўтиш эмас, балки ҳар бир оят устида чуқур фикрлаш, унинг маъносини таҳлил қилиш, мақсадини англаш жуда муҳим.
Оятлар орасидаги боғлиқлик:
Қуръон оятлари бир-бири билан узвий боғлиқдир. Бир оятнинг маъносини бошқа оятлар билан биргаликда кўриб чиқиш, унинг тўлиқ моҳиятини очиб беради.
Асл мақсад ва инсониятдан талаб:
Ҳар бир оятнинг асл мақсадини, у инсонлардан нима талаб қилаётганини аниқ тушуниш, диннинг асосий ғояларидан четга чиқмасликка ёрдам беради.
Қоидаларга риоя қилмаслик оқибатлари , бу қоидаларга амал қилмаслик Ислом тарихида, хусусан, ҳозирги кунда ҳам жиддий муаммоларга сабаб бўлмоқда. Мусулмонлар ўртасидаги келишмовчиликлар, такфирчилик (бир-бирини кофир дейиш), ҳатто бир-бирини ўлдириш даражасигача етиб борган зўравонликларнинг асосий сабаби Қуръонни тўғри тушунмаслик, ўз манфаатлари йўлида талқин қилиш ва динни шахсий фикрларга мослаштиришдир. Бундай хатти-ҳаракатлар Қуръони Каримда қаттиқ қораланган ва лаънатланган кимсаларнинг сифатларидандир.
"Аллоҳнинг туширган арқонига барчангиз бирлашинг, ва тафриқага тушиб айрилманг; Аллоҳнинг сизга неъматини ёдда тутинг: эсланг, ўзаро душман эдингиз, У кўнгилларингизни улфат қилди - Унинг неъмати туфайли ака-ука бўлдингиз. Сиз оловли бир чуқур лабига келиб қолган эдингиз, У сизни қутқарди. Тўғри Йўлда бўлишингиз учун, Аллоҳ сизга Ўз оятларини ана шундай баён қилиб бермоқда." (Оли Имрон, 103) ояти бунинг асосий далилидир.
Бугунги кунда дин номидан келиб чиқаётган турли хил низолар, фитналар, бидъатлар, инсоният ўртасидаги парокандалик ва ер юзидаги нотинчликларнинг илдизида диннинг нотўғри талқин қилиниши ётади. Сунний, шиа ёки бошқа фирқалар ўртасидаги келишмовчиликлар асрлар давомида давом этиб келмоқда. Бу эса, афсуски, кўп ҳолларда Қуръоннинг асл мақсадидан узоқлашишга олиб келади.
Қуръонга чақириш ва унинг атрофида бирлашиш нега муҳим?
Илоҳий манба: Қуръон Аллоҳнинг инсониятга юборган охирги ва мукаммал Каломидир. Унда ҳаётнинг барча жабҳаларига оид кўрсатмалар, ахлоқий меъёрлар, ижтимоий адолат тамойиллари ва иймон асослари батафсил баён этилган. Бошқа манбалар, агар улар Қуръонга зид бўлса, ҳақ йўлдан адаштириши мумкин.
Бўлинишга қарши кураш: Қуръон, мўминларни бирдамликка ва бўлинишдан узоқ бўлишга чақиради. Агар барча мусулмонлар Қуръонни ягона манба сифатида қабул қилсалар ва уни тўғри англашга интилсалар, улар ўртасидаги ихтилофлар камаяди ва бирдамлик кучаяди.
Диннинг софлигини сақлаш: дин номидан гапириш жиддий масъулиятдир. Кимдир "Қуръондан гапиряпман" деса-да, аслида ўз шахсий қарашларини ёки фирқавий манфаатларини илгари суриши мумкин. Қуръонга асосланиш, динни ҳар қандай бузилишлар, бидъатлар ва сохта талқинлардан ҳимоя қилиш имконини беради.
Исломнинг универсал қадриятларини англаш: Қуръон инсоният учун универсал қадриятларни – тинчлик, адолат, раҳмдиллик, бағрикенглик ва биродарликни тарғиб қилади. Унинг атрофида бирлашиш, бу қадриятларни амалда татбиқ этишга ва дунёга ижобий таъсир кўрсатишга ёрдам беради.
Шундай қилиб, Қуръонга чақириш ва унинг атрофида бирлашиш – бу нафақат диний бурч, балки инсониятни ҳозирги парокандалик ва низолардан қутқариш, тинчлик ва бирдамликка эришиш учун ҳам зарурий қадамдир. Бу эса ҳар биримиздан Қуръонни чуқур ўрганиш, унинг мазмун-моҳиятини англаш ва ҳаётимизга татбиқ этишни талаб қилади.
Комментариев нет:
Отправить комментарий