Қуръонда ақл ишлатиш ва танқидий фикрлашга чақирувчи оятлар

Қуръонда ақл ишлатишга ва ҳақиқат дея тақдим этилган ҳар қандай иддаони шубҳа ва саволлар остига олишга чақирувчи оятлар сон-саноқсиз. Қуйида ақл ишлатиш ва тафаккур тарғиб этилган оятларни қисқача санаб ўтган бўлдик:

Фараз қилинг, Исо қайтиб келди

Минг йилдан бери мусулмонлар орасида қизғин тортишувлар мавзуси бўлган «Исо қайтадими?» баҳси, Қуръон нузулидан олдинги даврлардан бошланган.

Мусулмонлар орасида ёйилган эътиқодга кўра, Исо а.с. хочга михланмаган, Аллох уни ўз хузурига кўтарган ва Қиёматга яқин уни ер юзига яна юборади.

Бир мусулмон бундай эътиқодни қабул қилиш-қилмаслик устида ўйланаркан, беихтиёр бир қатор саволлар пайдо бўлади:

Китоб юкланган эшаклар

Қуръонда баъзи инсон тоифалари танқид қилинаркан, турли исмлар берилади, масалан, молу-мулкка ҳирс қўйганларга “хақир маймунлар”, ейиш-ичиш ва истеъмол зеҳниятида чегара билмайдиганларга “чўчқа”, иқтидор/давлат хизматидаги дин пешволарига эса “тили осиғлиқ кўпак” каби ташбеҳлар ишлатилади.

Ушбу матнда “Китоб юкланган эшаклар” ибораси нима ҳақида эканини кўриб чиқамиз.

Дин хизматидан бойиш мумкинми?

Аллоҳ, Китоб, Пайғамбар номидан гапириш «энг улкан жамоатчилик» фаолияти демакдир. «Жамоат» калимаси нафақат давлат, балки «ҳамма» деган маънони беради, барчага тегишли бирор иш билан машғул бўлишдир. Бу моддий ўлароқ «давлат»да, маънавий ўлароқ «дин»да ўз аксини топади, шунинг учун «дин-у давлат» ишларини даромад ва бойлик ғамлаш (такосур) воситасига айлантириб бўлмайди, бу қатъиян «ҳаром» қилингандир. Бу борада энг гўзал намуна — (усва-и ҳасана) Пайғамбаримизнинг дин-у давлат фаолиятидир.

Бу ширк ҳақда сизга айтишганми?

Ширк – банда бировни Аллоҳга тенглаштиришдан кўпроқ, банда ўзини Аллоҳ ўрнига қўйишидир.

Бунга мисоллар – бугун тўла…

Дин уйдириб халол харом қўядиган мулла – Аллохнинг диндаги шериги бўлишга уринади.

Ердаги ризқ ва неъматларни ишғол этиб, уларни халққа бермайдиган давлат ва банклар – Аллохнинг мулкдаги шериги бўлишга уринади.

Бировни хуррият ва яшаш хаққидан махрум этгувчи хукумат ва махкамалар – Аллохнинг хукмдаги шериги бўлишга уринади.

Ваҳоланки, Дин ҳам, Мулк ҳам, Ҳукм ҳам – Аллоҳнингдир. Буларда Аллоҳ билан шериклик ширкати қурмоқчи бўлганлар – инсонлар устига илоҳликни даъво қилган бўлади.

Мана шу – энг улкан гуноҳ ва жиноятдир, ва ҳеч қачон кечирилмайди.

Қуръонни билиш – барчага бирдек фарздир

Бирор иши юришган тужжор (тижоратчи) қариндошингиз ёки танишингизни ҳавас қилиб – «менга ҳам ўргатинг, йўл кўрсатинг, мен ҳам қилсам бўладими шу ишни?» – деб кўрганмисиз?

Қалби тоза, самимий инсон бўлса, «албатта қилсангиз бўлади, қўлимдан келгани-ча ёрдам бераман» дейди.
Аммо кўплар » нима қиласиз бу ишни, жуда қийин бу, сизни ақлингиз етмайди, бу иш – ўзи юришмаяпти ҳам, асло яқинлаша кўрманг » – деб ўзидан нари қилади, ёрдам қолиб, умидингизни ҳам пучга чиқаради, лекин ўзи албатта – давом этади.
Ризқ – Аллоҳдан. Аммо инсон – шундай, «фақат- ўзим бўлай» дейиш касаллиги – ким эканини ошкор қилиб қўяди.

Илмда ҳам шундай.

Улар билиб туриб Аллоҳга ёлғон сўзлайдилар

«Улардан бир гуруҳлари борки, сизлар китобдан бўлмаган нарсани китобдан деб ўйлашингиз учун, китобни тилларини буриб ўқирлар. Ва: «У Аллоҳнинг ҳузуридандир», дерлар. Ҳолбуки, у Аллоҳнинг ҳузуридан эмас. Улар билиб туриб Аллоҳ ҳақида ёлғон сўзларлар.» (Оли имрон,78-оят)